مکانیسم های تنظیمی در دستگاه گوارش
برخلاف قلب و تنفس، دستگاه گوارش دارای دوره های نسبتاً بدون فعالیت و دوره های فعالیت شدید است. و باید غذا خوردن را تشخیص و به آن پاسخ دهد. همچنین محتوای غذا متفاوت می باشد و باید توسط دستگاه گوارش تشخیص داده شود. دستگاه گوارش لازم است با اندام هایی مانند پانکراس در ارتباط باشد و چون لوله ای دراز است باید مکانیسم هایی وقایع ابتدای روده را به انتهای آن و برعکس سیگنال دهند.organs-of-the-respiratory-system-larynx-bronchi-alveoli-diaphragm-trachea-pharynx-paranasal-sinuses
تنظیم عصبی
لوله گوارش از اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک عصب گیری می کند:
اعصاب سمپاتیک: اجسام سلولی فیبرهای پیش عقده ای سمپاتیکی در نخاع هستند. فیبرهای پیش عقده ای وارد عقده های جلوی مهره ای یعنی سلیاک و عقده های مزانتریک فوقانی و تحتانی می شوند. الیاف پس عقده ای همراه با عروق خونی وارد دستگاه گوارش می گردند. تعدادی فیبرهای سمپاتیکی مستقیماً روی عضله صاف ختم می شوند و برخی نیز به عروق خونی می روند. سمپاتیک به همه قسمت های دستگاه گوارش می رسد ولی پاراسمپاتیک در دهان و ناحیه مقعد تراکم بیشتری دارد.
اثرات تحریک سمپاتیک
1-کاهش فعالیت عضله صاف گوارشی. تحریک سمپاتیک سبب مهار فعالیت حرکتی در عضلات خارجی لوله گوارش (طولی و حلقوی) می شود اما انقباض عضله مخاطی و برخی اسفنکترها را تحریک می کند.
2-کاهش فعالیت ترشحی لوله گوارش به استثنای بزاق را سبب می شود.
3-فیبرهای پس عقده ای سمپاتیکی روی نرون های پس عقده ای کولینرژیکی ختم می شوند و نوراپی نفرین با فعال کردن گیرنده پیش سیناپسی ترشح استیل کولین را مهار می کند.
4-رگ های خونی گوارشی عصب گیری دوگانه دارند. عصب گیری نورآدرنرژیک خارجی (سمپاتیک) که باعث تنگی رگی می شود و عصب گیری داخلی از سیستم عصبی آنتریک که با ترشح VIP و NO مسئول پرخونی در زمان هضم غذا می باشد.
اعصاب پاراسمپاتیک: اجسام سلولی فیبرهای پیش عقده ای الیاف پاراسمپاتیکی در سایه مغز (برای عصب باگ) و یا در نخاع خاجی (برای عصب لگنی) قرار دارند. فیبرهای پیش عقده ای پاراسمپاتیک از اعصاب واگ و لگنی به لوله گوارش رسیده و با نورون های پس عقده ای آنتریک سیناپس می دهند. در سیستم پاراسمپاتیک نورون پیش عقده ای استیل کولین ترشح می کند که بر گیرنده های نیکوتینی نورون پس عقده ای عمل می نماید. از نظر آناتومیکی عصب گیری پاراسمپاتیکی تا کولون عرضی توسط واگ می باشد. مری، معده، کیسه صفرا، پانکراس، قسمت اول روده کوچک، سکوم و ابتدای کولون توسط واگ عصب دهی می شوند. همچنین عضله مخطط یک سوم فوقانی مری عصب دهی کولینرژیک خود را از واگ دریافت می نماید.
اعصاب لگنی کولون نزولی، سیگموئید، رکتوم و کانال آنال را عصب می دهند.
اثرات تحریک پاراسمپاتیک
1-افزایش فعالیت عضله صاف گوارشی
2-افزایش ترشح در دستگاه گوارش
اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک دارای الیاف آوران نیز می باشند. پنجاه درصد فیبرهای سمپاتیکی در سیستم گوارش از نوع آوران هستند. همچنین واگ یک عصب مخلوط است و 75 درصد فیبرهای آن نیز آوران می باشند.

ویژگی های عضله صاف گوارشی
1-خاصیت سین سیتیومی عضله صاف گوارشی
فیبرهای عضله صاف در دستگاه گوارش 200 تا 500 میکرومتر طول و 2 تا 10 میکرومتر قطر داشته و در دسته هایی قرار دارند که تا 1000 فیبر موازی را دربر می گیرند. فیبرهای هر دسته از طریق تعداد زیادی اتصالات شکافی با یکدیگر ارتباط الکتریکی دارند. اتصالات شکافی مسیرهای کم مقاومتی هستند که اجازه حرکت یون ها از یک سلول عضلانی به سلول دیگر را می دهند. بنابر این پیام های الکتریکی آغازگر انقباض عضله می توانند به سهولت در یک دسته از الیاف عضلانی از فیبری به فیبر بعدی منتقل شوند اما حرکت در طول دسته سریع تر از حرکت در عرض آن انجام می شود. هر دسته از فیبرهای عضله صاف توسط یک بافت همبند شل تا حدی از دسته کناری خود جدا می شود اما دسته های فیبرهای عضلانی در بسیاری از نقاط به هم جوش می خورند به طوری که می توان گفت هر لایه عضلانی نشاندهنده یک داربست شاخه شاخه از دسته های عضله صاف است. بنابر این هر لایه عضلانی شبیه یک سین سیتیوم عمل می کند یعنی هنگامی که یک پتانسیل عمل در هر نقطه ای در توده عضلانی ایجاد شود در همه جهات در عضله حرکت خواهد کرد. مسافتی که پتانسیل عمل سیر می کند بستگی به تحریک پذیری عضله دارد. گاهی اوقات پتانسیل عمل بعد از چند میلی متر متوقف می شود و گاهی نیز چند سانتی متر یا حتی همه طول و عرض لوله گوارش را طی می نماید. همچنین ارتباطات اندکی بین لایه های عضلانی طولی و حلقوی وجود دارد که سبب می شود تحریک یکی از این لایه ها در بیشتر موارد سبب تحریک لایه دیگر نیز بشود.
2-فعالیت الکتریکی عضله صاف گوارش
عضله صاف لوله گوارش توسط فعالیت الکتریکی ذاتی، آهسته و تقریباً مداوم در غشاء فیبرهای عضلانی تحریک می شود. این فعالیت دارای دو نوع پایه از امواج الکتریکی می باشد: الف) امواج آهسته ب) پتانسیل های نیزه
امواج آهسته نوسانات ریتمیک خودبخودی در پتانسیل غشاء غضله صاف گوارشی بین 45- تا 65- میلی ولت هستند. اغلب انقباضات گوارشی به صورت ریتمیک ایجاد می شوند و ریتم آنها عمدتاً توسط فرکانس امواج آهسته پتانسیل غشایی عضله صاف تعیین می شود. امواج آهسته پتانسیل های عمل نیستند بلکه تغییرات آهسته و موجی شکل در پتانسیل استراحت غشاء می باشند. امواج آهسته به استثناء مری و بخش فوقانی معده (فوندوس) در تمام قسمت های غضله صاف گوارشی یافت می شوند. شدت امواج آهسته معمولاً بین 5 تا 15 میلی ولت متغیر است و فرکانس آنها دامنه ای از 3 تا 12 بار در دقیقه در قسمت های مختلف لوله گوارش انسان دارد به طوری که در تنه معده حدود 3 ، در دوازدهه 12 و در ایلئوم ترمینال 8 تا 9 بار در دقیقه می باشد.
پتانسیل های نیزه پتانسیل های عمل واقعی هستند و هنگامی که پتانسیل استراحت غشاء در عضله صاف گوارشی از 40- میلی ولت مثبت تر شود ایجاد می شوند. پتانسیل استراحت غشاء در فیبرهای عضله صاف در حالت طبیعی بین 50- تا 60- میلی ولت است. هرگاه قله امواج آهسته موقتاً از 40- میلی ولت مثبت تر شود پتانسیل های نیزه بر این قله ها ظاهر می گردند. هرچه پتانسیل امواج آهسته بالاتر رود فرکانس پتانسیل های نیزه بیشتر می شود. تعداد پتانسیل های نیزه معمولاً دامنه ای بین 1 تا 10 اسپایک در ثانیه دارد.